Historie en erfgoed
Loge ‘Het Vrij Geweeten’

1536 De Loge is opgericht in 1791 in de Kaatsbaan van de voormalige Nassaustallen die door Graaf Hendrik III van Nassau, Opperkamerheer van Keizer Karel V, in 1536 zijn gebouwd. Een gevelfragment van de Entreepoort staat nu in het Rijksmuseum. Onderstaand document geeft een impressie:  HVG-Erfgoed, 1536 Kaatsbaan


1734    Met hulp van vrijmetselaren uit Engeland en Frankrijk werd in 1734 in Den Haag de eerste Nederlandse loge “L’Union Royale” opgericht. Dat gebeurde in het logement Lion d'Or, het latere House of Lords, dat in 1986 werd afgebroken in verband met de nieuwbouw van de Tweede Kamer.   In 1735 volgde de oprichting van een tweede loge, daarna van meer loges, ook in andere steden. In 1735 was als eerste Grootmeester gekozen, J.C. Radermacher, de rentmeestergeneraal van Prins Willem IV.
Verdacht van Oranjegezindheid, werden de loges al spoedig door de patriottistische Staten van Holland verboden. Na het herstel van het stadhouderschap, in 1744, herleefde de vrijmetselarij. Bij gebrek aan vertrouwen in de 'Haagsche Grootloge' vroegen een aantal loges hun constitutiebrieven aan in Engeland of Schotland.
Het werd noodzakelijk om in Nederland orde op zaken te stellen.


1756      In 1756 sloten tien loges zich aaneen tot de ‘Groote Loge der Zeven Vereenigde Nederlanden’, welke benaming in 1817 werd gewijzigd in de ook nu nog geldende Orde van Vrijmetselaren onder het Grootoosten der Nederlanden.


1759      Voor de oprichting van onze Loge was er al een reizende Regimentsloge onder de naam De “Loge Militaire de Breda” onder leiding van Baron de Preberton Wilmsdorf


1789  Voor de oprichting van onze Loge was er al een reizende Regimentsloge onder de naam “De opgaande Oranjezon” actief in Breda. Twee van de leden zijn overgestapt naar Loge “Het Vrij Geweeten”. Een markant figuur was Broeder Mesmer, een Oostenrijkse magnetiseur en ingenieur die zijn heil had gezocht bij het Staatse Leger.  Onderstaand document verhaalt daarover vanaf pagina 13. HVG-Erfgoed, 1789 Oranjebitter


1791  Het loge-archief is grotendeels bij brand verloren gegaan en dat wat nog rest is door de duitsers verbrand in de ovens van Vught. Wonder boven wonder is dit het eerste notulenboek bespaard gebleven en door een Amerikaanse soldaat teruggevonden op de vuilnisbelt van Charleroi. Vzm Jan Jacob Harts heeft het na de oorlog uitgetypt en een uittreksel hiervan is hier onder te lezen: HVG-Erfgoed, 1791 Notulen uittrek


1800 In de Napoleontische tijd waren in het Kasteel van Breda de troepen van Napoleon gelegerd. In het naast gelegen Huis van Brecht was het hospitaal en daar is bij de renovatie een bijzondere ster gevonden, waarvan het spoor leidt naar een mogelijke Franse Loge.  Zie: HVG-Erfgoed, 1800 Loge veritas in Huis van Brecht


1814 Vanuit onze Loge is in 1814 te Dordrecht een nieuwe Loge opgericht door ons lid Jan Schouten, reder te Dordrecht. Dichter en later een prominent Vrijmetselaar in den lande.  Onderstaande gevelsteen markeert het steegje van deze Loge ‘La Flamboyante’ te Dordrecht.


1830  In 1826 werd de toenmalige K.M.A. (Koninklijke Militaire Academie) gehuisvest in het Kasteel van Breda en had van toen af aan impact op onze Loge. Een docent, tevens Logelid, heeft in 1830 via de K.M.A. zijn gezangenbundel uitgegeven met o.a. woorden gewijd aan de heropening van onze Loge (pag.21) en aan de 3e Vzm Cornelis Nahuijs van Burgst (pag. 24), maar ook Jan Nieuwenhuijzen, de oprichter van de nog steeds bestaande ‘Maatschappij tot Nut van ‘t Algemeen’, wordt alle lof toegezongen.  Zie: HVG-Erfgoed, 1830 Mijne vaderlandsche zangen, Uittr.


1840  Evenals de Kaatsbaan (1e werkplaats) is het Mastbos door Graaf Hendrik III van Nassau gesticht. Onze Grootmeester Nationaal, Prins Frederik van Oranje Nassau, werd in 1840 eigenaar van het Mastbos. Niets bijzonders voor onze loge, maar des te meer voor Nassaustad Breda. De Prins bezocht onze loge later bij de opening van de nieuwe Werkplaats.  Meer info: HVG-Erfgoed, 1840 Mastbos


1847  In dit jaar worden voor het eerst de huishoudelijke wetten in druk uitgebracht. Zie hier de betreffende uitgave: HVG-Erfgoed, 1847 HH Wetten


1854  Een spiegel van omstreeks onze oprichtingsdatum uit de inboedel van pastoor van Zon blijkt op mysterieuze wijze verdwenen te zijn. Het is niet bekend waar hij nu is of is gebleven. Voor meer info: HVG-Erfgoed, 1854 Spiegel 1790 van van Zon


1855  In een gezangen bundel wordt het vroegere lid Jan Schouten en onze loge (pagina 89) bezongen. Voor meer info: HVG-Erfgoed, 1855 Gezangen pag 89 (Uittr) m. De 5e Vzm Pels Rijcken was 50 jaar lid van onze loge en werd al als student te Leiden macon. Hij heeft de loge door de moeilijke tijden van toen (Napoleon & Belgische opstand) geloodst. De opkomst bij zijn heengaan was groots. Br∴ Pels Rijcken;  Voor zijn levenswandel zie: HVG-Erfgoed, 1855 jaarboekje Br∴ Pels Rijcken


1857 Generaal Walther was gedurende zijn plaatsing als kapitein in Breda 3 jaar Vzm. Later keerde hij terug als Gouverneur van de KMA. Zijn heengaan is in de loge herdacht en beschreven door Br∴ Simon, ook een latere Gouverneur KMA. Zie pag 99.  Br∴ Walther; Meer info zie: HVG-Erfgoed, 1859 jaarboekje Br∴ Walther


1860  De loge betrok in 1860 een nieuw gebouw en was toen verlost van allerlei rondzwervingen. 

Het jaarboek 5861 uit die tijd beschrijft dit en geeft een eerste terugblik door de Redenaar op de geschiedenis van de Loge. 

De Redenaar, de latere Gouverneur van de KMA, Br∴Simon was de eerste historische onderzoeker van Loge Het Vrij Geweeten.   

Bekijk het artikel in het Jaarboek: HVG-Erfgoed, 1860 Historie in jaarboek 5861 (1) 


1866   In dit jaar vierde de loge haar 75 jaar. Voorgaande vieringen hadden geen plaats vanwege de onrustige tijden of gebrek aan ruimte. De loge had toen al ca 500 leden zien passeren. Leden is een groot woord omdat de vele militairen (KMA en Garnizoensstad) slecht betaalden voor hun aanwezigheidsmomenten vanwege hun korte verblijf alhier. De registratie was niet volmaakt en zo lijken velen maar 0 jaren aanwezig......  Meer info: Alleen voor leden. HVG-Erfgoed, 1866 - 75 jaar leden op alfabet    /   Leden op Historie   /   Leden op jaren lidmaatschap HVG 


1867  In jaarboek 5867 wordt door de latere Voorzittend Meester Kallenberg de viering van het 75 jarige bestaan van de Loge beschreven alsmede van een banket ter ere van groot Meester Nationaal, Prins Frederik van Oranje Nassau.   Meer info: HVG-Erfgoed, 1866 75 jaar


1931 In oudere Jaarboeken heeft onze loge als rangorde nr “18”. Heden hebben we nr “25”. De achteruitgang in de rangorde is ten gevolge van een omnummering in 1931. Vermoedelijk is ons “Loge Logo” (en lakzegel) toen ook gewijzigd.  Lakzegel uit 1791   /   Lakzegel uit 1931  /  Meer info zie: HVG-Erfgoed, Loge ‘18’ en Loge ‘25’


2014  Diverse gebruiks- en siervoorwerpen zijn binnen de vrijmetselarij een “collectors item”. Sommige komen na omzwervingen (bijv. in Duitse handen geweest) weer terug, sommige helaas niet. Onderstaande link geeft ons materiële erfgoed weer zoals dat in ons logegebouw is te zien.....  Wijnglas ofwel ‘geladen kanon’   /   Bekijk hier de foto’s van ons erfgoed zoals dat te bekijken is in onze vitrinekast.